Cesarskie cięcie

Cesarskie cięcie

Próby o samobójstwie


W kolejnych wersjach spektaklu udział brali:

  • Kobiety: KAMILA KLAMUT / DITTE BERKELEY / EMMA BONNICI
  • Mężczyzna: MATEJ MATEJKA

oraz

  • NINI JULIA BANG
  • PRZEMYSŁAW BŁASZCZAK
  • TOMASZ BOJARSKI
  • DANIEL CUNNINGHAM
  • ALESSANDRO CURTI
  • JEAN FRANÇOIS FAVREAU
  • JAROSŁAW FRET
  • ALEKSANDRA KOTECKA
  • EWA PASIKOWSKA
  • OREST SHARAK
  • TOMASZ WIERZBOWSKI

Prowadzenie projektu: 
JAROSŁAW FRET

Współpraca muzyczna: 
MARIANA SADOWSKA

Współpraca nad partyturą ruchową: VIVIEN WOOD

Realizacja świateł: 
JAROSŁAW FRET

Plakat (projekt Bartosz Radziszewski)

Jest tylko jeden problem filozoficzny prawdziwie poważny: samobójstwo. Orzec, czy życie jest, czy nie jest warte trudu, by je przeżyć, to odpowiedzieć na fundamentalne pytanie. Reszta – czy świat ma trzy wymiary, czy umysł ma dziewięć czy dwanaście kategorii – przychodzi później. To są gry; najpierw trzeba odpowiedzieć. [...] Są to oczywistości, które czuje serce, ale które trzeba pogłębić, aby uczynić je jasnymi dla umysłu. [...]

Samobójstwo rozpatrywano zawsze tylko jako zjawisko społeczne. Taki gest dojrzewa [jednak] w ciszy serca, podobnie jak wielkie dzieło. Człowiek sam o nim nie wie. [...] Zacząć myśleć to znaczy być podkopywanym. Społeczeństwo niewiele ma z tym wspólnego w początkach. Robak jest w sercu człowieka. Tam należy go szukać. Trzeba prześledzić i zrozumieć tę grę śmiertelną, która od jasności widzenia wobec egzystencji prowadzi do ucieczki poza zasięg światła. [...]

Ponieważ wszyscy ludzie normalni znają myśl o samobójstwie, można uznać, że istnieje bezpośredni związek między tym poczuciem a pragnieniem nicości. [...] Można założyć w zasadzie, że postępowanie człowieka, który nie oszukuje, powinno być określone przez to, co uważa za prawdziwe. A zatem jego postępowanie powinno wynikać z wiary w absurdalność istnienia. Uzasadnione jest więc pytanie, postawione jasno i bez fałszywego patosu, czy wniosek taki żąda szybkiego porzucenia niezrozumiałej egzystencji. Mówię tu oczywiście o ludziach, którzy chcą być ze sobą w zgodzie. [...]

W przywiązaniu człowieka do życia jest coś silniejszego od wszystkich nieszczęść świata. Sąd ciała wart jest sądu umysłu, a ciało cofa się przed nicością. Przywykliśmy żyć, zanim przywykliśmy myśleć. W biegu, który nas co dzień bardziej zbliża do śmierci, ciało zachowuje tę nieodwracalną przewagę. [...]

Liczni ludzie doszli przecież, nawet najskromniejsi ze skromnych, do tego ostatniego zakrętu, gdzie myśl się zachwiewa. Porzucali wówczas, co mieli najdroższego, to znaczy życie. Inni, książęta ducha, abdykowali również, lecz zabijając myśl własną w najczystszym przejawie jej buntu. Prawdziwym wysiłkiem jest jednak trwać przy niej, jak długo to możliwe, i zbadać z bliska dziwaczną roślinność tych oddalonych okolic. Wytrwałość i przenikliwość to najlepsi obserwatorzy gry nieludzkiej, w której absurd, nadzieja i śmierć wymieniają swoje repliki. I wówczas umysł może zbadać figury tego tańca, elementarnego i skomplikowanego jednocześnie, zanim je sam wykona.

[Albert Camus, Samobójstwo i absurd, tłum. J. Guze]

Spektakl dedykujemy:

  • Sile Grawitacji
  • Naszym Gardłom
  • Pannom Roztropnym
  • Pannom Głupim
  • Wszystkim Letnim
  • Zygmuntowi Duczyńskiemu

Pierwsze, specjalne pokazy projektu Cesarskie Cięcie miały miejsce w maju 2007 roku we Florencji w ramach festiwalu Fabbrica Europa, gdzie zespół ZAR gościł na zaproszenie Roberto Bacciego. Premiera spektaklu odbyła się w grudniu 2007 roku we Wrocławiu, w siedzibie Instytutu im. Jerzego Grotowskiego. Spektakl prezentowany podczas Festiwalu Fringe w Edynburgu w sierpniu 2012 zdobył prestiżowe nagrody Total Theatre Award w kategorii Physical/Visual Theatre oraz Herald Angel Award.

Tytuł spektaklu jest w swej istocie metaforą potrzeby samobójstwa i stanu samobójczego – siły fatalnej, siły zbawiennej, trzymającej każdego przy życiu. To rzecz o możliwej, a zarazem koniecznej zdolności przedłużania własnego oddechu, w chwili, kiedy w żyłach czuje się kawałki szkła, które jeszcze nie zdołały dotrzeć do serca.

Podstawowa linia struktury muzycznej spektaklu zbudowana została w oparciu o wielogłosowe pieśni korsykańskie, w które wpleciono wątki bułgarskie, rumuńskie, islandzkie i czeczeńskie. Energia opracowanej muzyki wiele zawdzięcza Erikowi Satie i jego rozpoznaniu siły, jaką niesie każda kropla dźwięku. Tradycyjny materiał muzyczny przetworzono tu jednak w formę współczesną i dopełniono intensywną partyturą ruchową. Nie potrafimy powiedzieć, ile spektakl zawdzięcza Aglaji Veteranyi.

W czasie pracy nad spektaklem, członkowie Teatru ZAR wyprawiali się kilkakrotnie na Korsykę w poszukiwaniu materiału muzycznego, który stałby się podstawą powstającej partytury muzycznej. Szczególnie ważnym momentem było czynne uczestnictwo w liturgii paschalnej w Tox koło Bastii, dlatego też muzyka liturgiczna korsykańskich konfraterni buduje kulminantę spektaklu. Na jej „tektonikę” nałożone zostały linie bułgarskie stanowiące z kolei jeden z najważniejszych wątków muzycznej dramaturgii.

Cesarskie cięcie - szkic scenograficzny - autor Maria Stożek

 Andriej Rublow, Święta Trójca, 1408